Professor & Head, Department of Psychiatry,
B.P. Koirala Institute of Health Sciences (BPKIHS), Dharan, Nepal.
Email: drdhanashakya@yahoo.com
केही दिन पहिले केन्द्रबाट नै यसबारे काम गर्न बन्ने समितिमा बसिदिन आग्रह भएकोले आमन्त्रण गरेको कल पनि आयो । आज आत्महत्या रोकथाम दिवसमा यस विषयमा केही कुरा पस्कँदैछु ! जसको सरोकारको विषय हो तिनले समस्याको अपनत्व लिएर जागरुक भई त्यस विषयमा केही गर्दा नै समाधानको सम्भावना हुन्छ र यही मर्ममा हामीले आत्महत्या रोकथामको पवित्र अभियानलाई अगाडि लानु परेको छ ।
आत्महत्या, कारण र मनोरोग:
हामीकहाँ मनोरोगको खतरा ज्यादा देख्छु। यसबाट बचाउने बचावटका तत्वहरू भने कम देखा पर्छन् । (9-13) रोग लागि हालेमा उपचार व्यवस्थापनको पूर्वाधार, जनशक्ति, सेवा सुविधा, जन-जागरुकता, सरकारको कार्यनीतिमा प्राथमिकता सबै सबै नाम मात्रका देखिन्छन् । यस्तो अवस्थामा आत्महत्याको समस्या विकराल हुनु स्वाभाविक हो। किनकि मानसिक रोग नै आत्महत्याको प्रमुख र प्रत्यक्ष कारक तत्व हो । मानसिक रोगको समयमै पहिचान, निदान र उपयुक्त उपचार गर्नु नै आत्महत्या रोकथामको एक महत्वपूर्ण उपाय हो। मनोसामाजिक प्रतिकुलता पनि सँगै गाँजिएर आत्महत्यासँग सम्बन्धित हुन्छन्; (14-17) तिनको पनि यथोचित सम्बोधन आत्महत्या रोकथामको लागि आवश्यक हुन्छ ।
आत्महत्या रोकथाम दिवस:
यस वर्ष सन् २०२४ को नारा (Changing the Narrative on Suicide. Start the Conversation.) ले फेरि झक्झक्याएर संवादको सुरुवात गरौँ भनेको छ । हरेक वर्ष एक नयाँ इन्साइट सहित नयाँ सिराबाट प्रयास अगाडि बढाउने हो । जीवन जोगाउने यो अभियानमा जनचेतना, जागरुकता, सकारात्मक सोच, वैज्ञानिक पहुँच र जुझारु पाइलाको विकल्प हुनै सक्दैन । (18) आत्महत्या जस्तो संवेदनशील र उच्च महत्वको सूचकमा सकारात्मक सुधारको लागि सबै जिम्मेवार हुनु पर्छ । व्यक्ति, परिवार, समाज, राज्य संयन्त्र र सेवाप्रदायक सबैले आआफ्नो भूमिका निभाऔं ।
आत्महत्या रोकथाम र व्यवस्थापन उपचार:
यदि कसैमा आत्महत्याका खतरासुचक लक्षणहरु (warning signs) देखिएका छन्, नशासेवन गर्न थालेको वा त्यसमा हालै बृद्धि भएको छ, (19) हालै ठूलै तनाब परी (17) मनोरोगका विभिन्न लक्षणहरु देखा परेका छन्, निरासा र आत्महानीका र हरेस खाएका अभिब्यक्ति र ब्यवहारहरु देखिएका छन् भने तिनलाई नजरअन्दाज नगरौं (acknowledge) । आत्महानी र हत्यामा प्रयोग हुनसक्ने माध्यम, सामग्री तथा स्थानप्रति सतर्कता अपनाऔं । खतरामा रहेका ब्यक्तिलाई एक्लै नछाडौं (care) । व्यक्ति र परिवारले मानसिक समस्या र तनावको समयमै पहिचान, निदान र व्यवस्थापन उपचारको लागि सुसुचित होऔँ (treat) ।
आत्महत्याबारे संवादको थालनी गरौं । आफ्ना पीडा र समस्या शुभचिन्तक र सेवाप्रदायकसँग बाँडौं । परिवार, साथीभाई, नातागोताले आफूबाट कसैलाई आत्महत्यातिर धकेल्ने बोलीव्यवहार नगरौं । सके सहयोग गरौं; मानसिक रोगका लक्षणहरू देखिएमा उपचारको लागि सहायता गरौँ। समाज र राज्य संयन्त्रले यसको गाम्भीर्यता बुझेर यसको जनचेतना र आवश्यक सेवा सुविधाको लागि पहल गरौं । शिक्षक, पत्रकार (18,20) र प्रबुद्ध वर्गले यसका लागि आवश्यक पैरवी गरौं । सबैले मिलेर आवाज यसरी उठाउँ कि वर्षैभरि ध्वनित भैरहुन् ।
कसैलाई आत्महत्याको सोच, हुट्हुटी, विचार आएमा वा यसको कालो छाया मात्र लागेमा पनि सजग भई जीवन रक्षार्थ र स्वास्थ्य पुन: प्राप्तिका लागि उपयुक्त कदम उठाऔं । हामीकहाँ हामीलाई आत्महत्यातिर धकेल्ने खतराका तत्त्वहरूबारे चिन्तन, मनन र अनुसन्धान गरी तिनको यथोचित सम्बोधन पनि गर्दै जाऔं । आत्महत्या एक बहुआयामिक समस्या हो। सामाजिक, शैक्षिक, स्वास्थ्य, आर्थिक र अरु धेरै कुराहरुसँग सम्बन्धित हुने भएकोले त्यसै अनुसार विकास, शिक्षा, स्वास्थ्य, आर्थिक जस्ता विविध आयाम सहितको व्यापक संयन्त्रयुक्त समाज, देश र युगमा विकास र परिवर्तनको अभियानले नै मात्र यसमा पूर्णता हासिल हुनेछ ।
फेरि पनि भन्छु-
आत्महत्याको समस्यालाई यथार्थ परक ढंगले बुझौं । वैज्ञानिक दृष्टिकोणले सम्बोधन गरौं । आऔं, आत्महत्या रोकथामबारे संवादको थालनी गरौं। यो हाम्रै समस्या हो। यसको रोकथाम र व्यवस्थापन सम्भव छ । जागरुक भएर यसको सामना गरौं । यसको लागि समयमै तनाव व्यवस्थापन तथा मानसिक रोगको निदान र उपचार गरौं। आहार, विहार, विचार र वातावरणमा अनुकूलता ल्याई समग्र स्वास्थ्यको प्रवर्द्धन गरौं र आत्महत्या दूर गरौँ । सबैलाई शुभकामना ।
स्कुल, क्लब, सङ्घ–संस्था, समाज, उद्योगहरू मार्फत् यसबारे आवश्यक जानकारी, ज्ञान दिएर सबलाई सबल बनाउन कार्यक्रम आवश्यक हुन्छ । यसबारे जानकारी सबैलाई जरुरी हुन्छ । (18,21) त्यसैले यो सामग्री बढीभन्दा बढी मानिसहरू, आफ्ना प्रियजन, आफन्त, नातागोता, साथीभाइ, सहकर्मीहरूसम्म पुर्याउन, शेयर गर्न हार्दिक अनुरोध गर्दछु ।
- Shakya DR, Sapkota N, Nepal S, Kunwar M, Thapa A. Souvenir and Abstracts from PANCON Dharan 2019. J Psychiatr Assoc Nepal. 2019;8(3).
- Thesis Projects guided by Dhana Ratna Shakya, MD-Psychiatry. https://www.researchgate.net/publication/381196301_Thesis_Projects_guided_by_Dhana_Ratna_Shakya_MD-Psychiatry
- Shakya DR. Department Of Psychiatry, BPKIHS And It’s Contribution To Mental Health Literature Of Nepal. J Psychiatr Assoc Nepal. 2014;3(1):48-57.
- Shakya DR. Why to learn and talk about mental illness and suicide? Souvenir- ANEMECON-2006, Blast khabar, Parikrama.
- Shakya DR. Our Research Efforts to understand Suicide problem in Nepalese context. https://www.researchgate.net/publication/354477242_Our_Efforts_to_understand_Suicide_problem_in_Nepalese_context
- Shakya DR. Suicide and Mental illness- Our Responsibility (आत्महत्या र मनोरोगः हाम्रो दायित्व) https://www.researchgate.net/publication/249010121_Suicide_and_Mental_illness-_Our_Responsibility
- Rizyal A. Suicide and Mental Illness: Our Responsibility- Book review. https://www.researchgate.net/publication/249010125_Suicide_and_Mental_Illness_Our_Responsibility-_Book_review-_by_Rizyal_A
- Shakya DR, Shyangwa PM, Shakya R. Psychiatric Emergencies in a Tertiary Care Hospital. J Nepal Med Assoc. 2008 Jan. 1;47(169).
- Shyangwa PM, Shakya DR, et al. Community Based Survey on Psychiatric Morbidity in Eastern Nepal. J Nepal Med Assoc. 2014;52(196):997-1004.
- Mental health & Mental illness- Our Responsibility (मानसिक स्वास्थ्य र मनोरोग: हाम्रो दायित्व) https://www.researchgate.net/publication/249009848_Mental_health_Mental_illness-_Our_Responsibility_manasika_svasthya_ra_manoroga_hamro_dayitva
- Pandey AK, Shakya DR, Sapkota N, et al. Clinical Correlates Associat-ed with Suicide Attempters at a Tertiary Care Centre of Eastern Nepal.Int J Sci Stud. 2015;3(1):4–8.
- Sapkota N, Pandey A, Shyangwa P, Shakya DR, Thapa D. Hundred psychiatric out-patients presented with attempted suicide. Health Renaissance. 2011;9(3):162-7.
- Yadav AK, Rai BK, Bhandari R, Shakya D, Gupta P, Moore M, Budhathoki S. Methods used and reasons for deliberate self harm: A cross-sectional study in acute care setting of Eastern Nepal. Health Renaissance. 2017;13(2):92-104.
- Shakya DR. Common Stressors among Suicide Attempters as Revealed in a Psychiatric Service of Eastern Nepal. J Trauma Stress Disor Treat. 2014.3:3.
- Sherchan (Bhattachan) S, Shakya DR, Sapkota N,Gautam (Joshi) R, Basnet M, Deo BK. Stressors among psychiatric out-patients with suicide attempt attending tertiary care hospital in Eastern Nepal. Quantum Journal of Medical and Health Sciences1(1): 21-27.
- Sherchan (Bhattachan) S, Shakya DR, Sapkota N, Gautam (Joshi) R, Basnet M, Deo BK. Personality Traits among Psychiatric Out-patients with Suicide Attempt Attending Tertiary Care Hospital in Eastern Nepal. International J. of Biomed Research. 2021) 1(4);
- Shakya DR. Stress Management- A Way Ahead. J BPKIHS. 2020;3(1):1-8.
- Shakya DR. Suicide and Information Dissemination. https://www.researchgate.net/publication/373829698_Suicide_and_Information_Dissemination
- Shakya DR. Alcohol use/abuse in suicide attempters: a study in psychiatric out-patient clinic of a teaching hospital of eastern Nepal. MOJ Addict Med Ther.2018;5(1):25-29.
- Basnet M, Thapa P, Shakya DR, Nepal S, Rai N, Shrestha KK. Knowledge, Attitude, and Practice Regarding Media Reporting on Suicide among Media Persons of a Province. JNMA J Nepal Med Assoc. 2024 Feb 24;62(270):129-135.
- Shakya DR. Information about Suicide (आत्महत्याको रोकथाममा हाम्रो दायित्व) (Nepali leaflet for clients). 2006.